هێمایێن سروشتی د هۆزانێن كلاسيكا كورديدا (فه‌قیێ ته‌یران وه‌كو نموونه‌ )

المؤلفون

  • Rabeea Ismael Khalid Zebari به‌شی زانستى كومپیوته‌ر، كۆلیژی زانست، زانكۆی نۆلج, هه‌ولێر، هه‌رێمی كوردستان، عیراق
  • Bafreen Rasheed Huseein به‌شی زمان و ئه‌ده‌بی كوردی، كۆلێژی زمان، زانكۆی دهوك, دهوك، هه‌رێمی كوردستان، عیراق

DOI:

https://doi.org/10.21928/juhd.v9n1y2023.pp56-66

الكلمات المفتاحية:

هێما، هیێمایین سرۆشتی، شعرا كلاسیكی، فه‌قی ته‌یران

الملخص

فه‌قی ته‌یران یه‌ك ژ شاعرێن كلاسیكيا‌ كوردیه, ‌  شیعر ب  زارێ كۆرمانجی نڤیسینه،  فه‌قی ته‌یران ل( مۆكسی) ژ دایك بوویه‌، گریدایی  شاری (وان)ه‌ ل باكۆری كوردستانی، خوه‌دانی چه‌ندین به‌رهه‌مانه‌ وه‌كو : ‌ شیخی سه‌نعان، زه‌مبیل فرۆش، به‌رسیسی عابد،....تاد.

هێما دناڤ به‌رهه‌مێن ئه‌ده‌بی ب گشتی و هۆزانێ ب تایبه‌تی هه‌ر ژ كه‌ڤندا هه‌تا نوكه‌ ره‌نگڤه‌دان و گرنگیا خۆ هه‌بوویه‌ ب هه‌می جورێن خۆڤه‌، ئانكو بكارهینانا هێمایان وه‌كو جوره‌ك ژ شێوه‌یێن ده‌ربرینێ د ئه‌ده‌بیاتی دا ب شێوه‌یه‌كێ سه‌ره‌كی دهێته‌ بكارهینان،  هه‌لبه‌ت ئه‌و بكارهینانه‌ د سه‌رده‌مێن كه‌ڤن و هه‌تا ئه‌ڤی سه‌رده‌می هه‌بوونا خۆ دیارکریە‌، ب تایبه‌تی دناڤ هۆزانێ دا، هێمایێن سروشتی ژی ئێكه‌ ژ ئه‌وان جورێن هێمایان كو هۆزانڤانان په‌نا بۆ بریه‌ بۆ بكارهینانا ئه‌وان هێمایان، كو ب شێوه‌یه‌كێ راسته‌وخۆ ده‌ربرینێ ژ ئه‌وێ چه‌ندێ بكه‌تن ئه‌وا د دلێ هۆزانڤانی دا هه‌ی ب هه‌ر شێوه‌یه‌كێ بیتن، هۆزانڤانێ كورد ژی ژ ئه‌ڤێ چه‌ندێ بێ به‌هر نه‌بوویه‌، كو هێمایێن سروشتی بكار بینیت ب شێویه‌كێ تژی رامان هه‌تا گه‌هشتیه‌ ئه‌وی راده‌ی هێما ب گشتی لایه‌نه‌كێ هه‌ره‌ دیار یێ ژیانێ ل ده‌ڤ هۆزانڤانی یان نڤیسه‌ری ب هێما ئاشكرا ببیت، هوزانێن فه‌قیێ ته‌یران ژی وه‌كی هوزانێن دیترێن كوردی ژ هێمایان بێ به‌هر نه‌بوویه‌ و ڤالاهییه‌كا زۆر گرتییە‌، له‌وما مه‌ ب فه‌ر دیت ئه‌م ئه‌وان هێمایان دیار بكه‌ین یێن كو گرێدایی ب سروشتی ڤه‌ و د هۆزانێن هۆزانڤانی دا ره‌نگڤه‌داین.

المراجع

ئێك : په‌رتوك ب زمانێ كوردی :

عومه‌ر،ئاسو( 2009 ), به‌ها ئیستاتیکە‌كانی شیعر لای پیره‌مێرد و شێخ نوری شێخ صالح و گوران، چاپی یه‌كه‌م، دهوك, چاپخانه‌ی خانی.

ته‌نیا , ئیسماعیل( 2005) ، به‌سه‌ركردنه‌وه‌ی بیست و چار بابه‌تی ئه‌ده‌بی و رۆشنبیری، چاپی یه‌كه‌م، هه‌ولێر, چاپخانه‌ی رۆژهه‌ڵات.

حه‌مه‌د، په‌خشان سابیر, (2012), ره‌مز له‌ شیعری هاوچه‌رخی كوردی كرمانجی خوارووی كوردستان 1970 – 1991، چاپی یه‌كه‌م، هه‌ولێر، چاپخانه‌ی حاجی هاشم.

دێره‌شی،سه‌عید(2005 )، دیوانا فه‌قیێ ته‌یران، چاپا ئێكێ، دهوك، چاپخانا سپیرێز .

عه‌بدولله،سوران مامه‌ن(2016 ), نوستالیژیا له‌ شیعری هاوچه‌رخی كوردید دا به‌نموونه‌ عه‌بدۆڵڵا به‌شێوه و ئه‌نوه‌ر قادر محه‌مه‌د و سه‌باح ره‌نجده‌ر، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ئاوێر – تاران بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌.

نێروه‌یی، شڤان قاسم(2018) رێباز و مژارێن ئه‌ده‌بی، چاپا ئێكێ، سلیمانی، چاپخانا گه‌نج.

ئه‌مین ،عبدولقادر محه‌مه‌د(2002 ) وێنه‌ی شیعر له‌ رێبازی رۆمانسی كوردیدا، سلێمانی، چاپخانه‌ی سه‌رده‌م،

محمد، عبدالقادر حمه‌أمین( 2012 ) ئه‌ده‌ب و رێبازه‌كانی ئه‌وروپی – كوردی، چاپی یه‌كه‌م، سلێمانی ، چاپخانه‌ی په‌یوه‌ند.

عیماد وه‌یسی خالد(2004)، جه‌ڤه‌نگ د هۆزانا ریالیستیكا كوردی دا ده‌ڤه‌را به‌هدینان 1970 – 1991، دهوک، چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌_هه‌ولێر.

كرمانی، فه‌رهاد نازر زاده‌ی(2000 ), هێمارگه‌ریه‌تی له‌ ئه‌ده‌بیاتی شانۆیی، وه‌رگێران: پێشره‌و حسێن صالح، سلێمانی, ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م.

خه‌زنه‌دار،مارف(2002 ), مێژوویی ئه‌ده‌بی كوردی، به‌رگی دووه‌م، سه‌ده‌كانی چوارده‌م – هه‌ژده‌م، چاپی یه‌كه‌م, هه‌ولێر, چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ .

خۆشناو، نه‌ریمان عه‌بدۆلڵا (2010 ) , ره‌مز و مه‌غزا له‌ چیرۆكه‌كانی فه‌رهاد پیربالدا، چاپی یه‌كه‌م،هه‌ولیر، چاپخانه‌ی رۆژهه‌لات.

عیسی، هاوژین سلیوه( 2009 ) ، ‌ بنیاتی وێنه‌ی هونه‌ری له‌ شیعری شێركۆ بێكه‌سدا، چاپی یه‌كه‌م، سلێمانی، ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م.

دوو : نامێن ماسته‌رێ و دكتورایێ:

أ‌. نامێن ماسته‌ر و دكتورایێ ب زمانێ كوردی:

ئه‌حمه‌د، په‌خشان عه‌لی(2009 )، شێوازی شیعری گوران، نامه‌ی ماسته‌ر، زانكۆی كۆیه‌، كۆلیجی زمان، به‌شی زمانی كوردی.

محه‌مه‌د، شه‌یدا ڕه‌شید(2016)، شێواز له‌ شیعره‌كانی شێركۆ بێكه‌س دا قۆناغی دوای بزوتنه‌وه‌ی ڕۆانگه‌، نامه‌ی ماسته‌ر، زانكۆی سلێمانی، سكۆلی زمان، به‌شی كوردی.

مسته‌فا،كانیاو عوسمان(2010 ) ، لێكولینه‌وه‌یه‌كی شیكاری له‌ شیعره‌ كوردیه‌كانی ( راجی ) دا، نامه‌ی ماسته‌ر، زانكۆی سه‌لاحه‌دین، كولیژی په‌روه‌رده‌، به‌شی زمانی كوردی.

علي، مێڤان حسێن( 2017 )، سیمبۆل و ده‌لاله‌تێن وێ د تێكستێ شانۆیا كوردیدا ( فه‌رهاد پیرباڵ ) وه‌ك نموونه‌، ناما ماسته‌رێ، زانكۆیا دهۆك، كۆلیژا زانستێن مرۆڤی، پشكا شانۆیێ.

احمد، هدی صدیق(2013 )، بنیاتی هونه‌ری د هۆزانێن (عبدالرحمن مزوری) دا، ناما ماسته‌رێ، زانكۆیا دهۆك، سكولا ئادابێ، پشكا زمانێ كوردی

ب‌. نامێن ماسته‌ر و دكتورایێ ب زمانێ عه‌ره‌بی:

العابدين، بن هدى زين (2016) الرموز الدينية ( الولي الطاهر يعود إلى مقامه الزكي للطاهر و طاهر ) دراسة تطبيقية، رسالة ماجستير، جامعة احمد بن بله، كلية الآداب قسم اللغة العربية وآدابها، وهران – جزائر.

طيبي، هاجر الرمز(2013 ) , التاريخي في شعر أمل دنقل، رسالة ماجستير، جامعة مسيلة، كلية الآداب، قسم اللغة العربية وآدابها، الجزائر، 2013.

سێ: سایتێن ئه‌نترنێتێ:

kurdava، 15/9/2012، FEQIYÊ TEYRAN (1590-1660 ).

https://kurdava.wordpress.com/2012/09/15/feqiye-teyran-1590-1660/

چوار: سه‌رچاوه‌ی لاتینی:

Hamad, K. H, Sovereign Immunity and Its Development in International Law, (2018 ), QALAAI ZANIST SCIENTIFIC JOURNAL, 1( 3), 1141

Zebari, R. I. K. & Babayiğit, M. V. (2021a). KÜRT GAZETECİLİĞİN EDEBİYAT ELEŞTİRİSİ ÜZERİNE ETKİSİ: 1991-2003 GÜNEY IRAK ÖRNEĞİ. Mesopotamia Journal of Interdisciplinary Studies, 1(1), 68-76. DOI: 10.29228/mjis.54692.

Zebari, R. I. K., ve Babayiğit, M. V., (2021b). Peyv" Dergisinin Çeşitli Metinlerinde Edebi Eleştirilerin İncelenmesi, Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (3), 1-33.

Zebari, R. I. K., ve Babayiğit, M. V., (2022). Dîrok a Rexne ya Edebî ya Kurdî li Başûr. Kadim Hikmet Uluslararasi Bilimler Dergisi, 6, 28-44.

ZEBARI, R.I.K , HUSEEIN. B. R, ABDULRAHMAN. L. M, AMEEN, S. T. M,( 2022).LÊKOLÎNEK LI SER ROJNAMEGERÎYA KURDÎ YA LI BAŞÛRÊ KURDISTANÊ, Kurdiname, No: 7, R. 128

التنزيلات

منشور

2023-01-17

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

هێمایێن سروشتی د هۆزانێن كلاسيكا كورديدا (فه‌قیێ ته‌یران وه‌كو نموونه‌ ). (2023). مجلة جامعة التنمية البشرية, 9(1), 56-66. https://doi.org/10.21928/juhd.v9n1y2023.pp56-66