مەسیحییەكانی كۆیە و بارودۆخیان لە كاتی هێرشی حەرەس قەومی لە ساڵی 1963دا

المؤلفون

  • Jamal Fathulla Tayeb بەشی مێژوو، فاكەڵتی پەروەردە، زانكۆی كۆیە، هەرێمی كوردستان، عێراق

DOI:

https://doi.org/10.21928/juhd.v9n2y2023.pp37-43

الكلمات المفتاحية:

حەرەس قەومی، كۆیە، مەسیحییەكان، هێرش و تاڵانكاری، هەرمۆتە

الملخص

مەسیحییەكانی كۆیە و هەرمۆتە بە یەكێك لە پێكهاتە گرنگ و سەرەكییەكانی كۆیە دادەنرێن، بە درێژایی مێژوو و ئێستا پەیوەندی نێوان مووسڵمان و مەسیحییەكانی كۆیە و هەرمۆتە باش بووە و كەمترین كێشە و ناخۆشی لە نێوانیان ڕوویداوە، هەردوولا بە چاوی برایەتی و بەڕێزەوە سەیری یەكتریان كردووە، بە شێوەیەك دەمارگیری ئایینی كاریگەری لەسەر پەیوەندییەكانیان نەبووە و هەردەم بەشێكی دانەبڕاوەی خەڵكی كۆیە بوونە، بۆیە لە زۆربەی ڕووداو و پێشهاتە سیاسییەكاندا لە زەرەر و دەستكەوت هاوشێوەی مووسڵمانەكان بوون.

لە دوای كوودەتای 8ی شوباتی ساڵی 1963ی بەعسییەكان و هاتنە سەر دەسەڵات، هێزێكی میلیشیاییان بە ناوی حەرەس قەومی لە هەندێك خێڵی عەرەب دروست كرد.

حەرەس قەومی لە 10ی حوزەیرانی ساڵی 1963 هێرشیان كردە سەر كۆیە و دەوروبەری و زیانێكی زۆری گیانی و ماددییان بە شارەكە گەیاند، مەسیحییەكانی كۆیەش لەو هێرش و تاڵانكارییە بێبەش نەبوون، گوندی هەرمۆتەی تایبەت بە مەسیحییەكانیش بەر ئەو هێرش و پەلامارە كەوت و خەڵكەكەی ئاوارە بوون و ژمارەیەك كەسی مەسیحییش كوژران و ژمارەیەكی دیكەشیان زیندانی كرد، جگە لەوەی هەرچی ئاژەڵ و كەلوپەلی بە نرخ و گرانبەها بوو دەستیان بەسەرداگرت و تاڵانیان كرد.

ئەم توێژینەوەیە لە پێشەكی و دوو باس پێكهاتووە، باسی یەكەم بە ناونیشانی: كورتەیەكی مێژوویی سەبارەت بە مەسیحییەكانی كۆیە و هەرمۆتە، باسی دووەم تایبەتە بە: مەسیحییەكانی كۆیە و هەرمۆتە لە كاتی هاتنی حەرەس قەومی لە ساڵی 1963دا.

المراجع

یەكەم: نامەی زانكۆیی:

ساڵح، شیلان تاهیر، (2008): كۆیە لە نێوان ساڵان 1958- 1975 (لێكۆڵینەوەیەكی مێژوویی سیاسییە، ماستەرنامەیەكی بڵاونەكراوەیە و پێشكەشی كۆلێژی زانستە كۆمەڵایەتییەكانی زانكۆی كۆیە كراوە.

مام خول، ڕەفیق ڕەحمان، (2022): ڕۆڵی حیزبی شیوعی عێراق لە شۆڕشی ئەیلوول ١٩٦٣- ١٩٧٠ (توێژینەوەیەک لە مێژووی سیاسی)، تێزێکی دكتۆرای بڵاونەكراوەیە و پێشکەشی ئەنجوومەنی کۆلێژی ئاداب لە زانکۆی سەڵاحەددین- ھەولێر کراوە.

دووەم: كتێبەكان:

أ- كتێبە كوردییەكان:

ئەحمەد، زامدار، (2021): سێوە و دڵدار لە چەند دیدارێكدا، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.

تەیب، جەمال فەتحوڵڵا، (2008): كۆیە 1918- 1958 (لێكۆڵینەوەیەكی مێژوویی سیاسییە)، چاپی دووەم، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.

حەوێزی، تاهیر ئەحمەد، (1982): مێژووی كۆیە، بەرگی دووەم، مطبعة نمیر، بەغدا.

دزەیی، موحسین، (2009): وێستگەكانی ژیانم، وەرگێڕانی: ئیسماعیل بەرزنجی، بەشی دووەم، دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس، هەولێر.

دڵزار، ئەحمەد، (2019): بیرەوەریی ڕۆژانی ژیانم، وەزارەتی ڕۆشنبیریی و لاوان، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.

ڕەسووڵ، فاتیح، (2003): لە كاروانێكی دوور و درێژدا، سلێمانی.

سلیمان سوور، عەبدولمەسیح، (2021): تێكۆشانی شیوعییەكانی كۆیە، چاپخانەی ئازادی.

شارەزا و حەوێزی و خۆشناو و ئاسنگەر، كەریم و نازم و عوسمان مستەفا و مەجید، (2009): كۆیە لە ڕەوتی شارستانیەتدا، بەڕێوەبەرایەتی گشتی و ڕۆژنامەنووسی و چاپ و بڵاوكردنەوە، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، هەولێر.

صلیوە، هاوژین، (2013): مێژووی هەرمۆتە، چاپخانەی زانا، سلێمانی.

كاكە، حەسەن، (2013): هەورازەكانی كاروانی تەمەنم، داڕشتنەوەی فازیل شەوڕۆ، بڵاوكراوەی سەنتەری لێكۆڵینەوە و پەخشی كۆیە، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.

نەبەز، جەمال (2007)، كوردستان و شۆڕشەكەی، وەرگێڕانی: كوردۆ، چ3، هەولێر، چاپخانەی منارە.

ب- كتێبە عەرەبییەكان:

جواد، سعد ناجي، (1990)، العراق والمسألة الكردیة 1958-1970، لندن.

دزەیی، محسین، (2002): احداث عاصرتها، دار اراس للطبعة، اربیل.

سیف الدین، الدوری، (2009): علی صالح السعدی (نائب رئیس وزراء ووزیر الداخیلة وسلطة البعث الاولی فی العراق 1963)، الدار العربیة للموسوعات، بیروت، لبنان.

سێیەم: دەستنووسەكان:

تەیب، جەمال فەتحوڵڵا، (2022): په‌يوه‌ندى نێوان مووسوڵمانان و مه‌سيحييه‌كان له ‌شارى كۆيه‌ (1918-1958) توێژينه‌وه‌يه‌كى مێژويى و كۆمه‌ڵايه‌تييه، دەستنووس، بڵاونەكراوە.‌

كوێخا مەمەند، كاوە، (2022): كوێخا مەمەندی كۆیە (جوامێری، چاكەخوازی، بەخشندەیی و ئاشتەوایی 1920- 1995)، دەستنووس، بڵاونەكراوە.

چوارەم: گۆڤارە زانستی و ئەكادیمییەكان:

تەیب و شێخ بزێنی، جەمال فەتحوڵڵا و قارەمان نادر، (2014): مەسیحییەكانی كۆیە (1958- 1991) توێژینەوەیەكی مێژوویی سیاسییە، گۆڤاری زانكۆی كۆیە، ژمارە 33.

پێنجەم: گۆڤار و ڕۆژنامە:

بطروس، ریاض عزیز، (2012): ئاوڕێك لە هەرمۆتەی دوێنی، گۆڤاری شارەوان، ژمارە 1.

تەیب، جەمال فەتحوڵڵا (دكتۆر)، (2012): پێكەوە ژیانی ئایینەكان لە كۆیە (مووسڵمان و دیان و جوولەكە)، گۆڤاری شارەوان، ژمارە 1.

تەیب، جەمال فەتحوڵڵا، (2015): هێرشی حەرەس قەومی بۆ شاری كۆیە و دەوروبەری لە ساڵی 1963دا (توێژینەوەیەكی مێژووییە)، بەشی یەكەم، گۆڤاری كەكۆن، ژمارە 37.

تەیب، جەمال فەتحوڵڵا، (2015): هێرشی حەرەس قەومی بۆ شاری كۆیە و دەوروبەری لە ساڵی 1963دا (توێژینەوەیەكی مێژووییە)، بەشی دووەم، گۆڤاری كەكۆن، ژمارە 38.

شێخانی، عەبدولكەریم، (2015): تاوانەكانی تەها شەكرچی لە 7ی حوزەیرانی 1963 لە شاری كۆیە، گۆڤاری كەكۆن، ژمارە 37.

عەبدولمەجید، ئاراس عەبدولخالق (مافپەروەر)، (2010): كوودەتایە شوومەكەی بەعس و ئاسمانی شاری كۆیە، گۆڤاری كەكۆن، ژمارە 6.

صلیوە، هاوژین، (2013): سێ بابەت لە بارەی گوندی هەرمۆتەوە، گۆڤاری كەكۆن، گۆڤارێكی ڕۆشنبیری گشتی ئازادە لە كۆیە دەردەچێت، ژمارە 26.

شەشەم: چاوپێكەوتنەكان:

عیسا، جەمیل، چاوپێكەوتن، 9/11/2022، هەولێر. ساڵی 1950 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، خاوەن بڕوانامەی دكتۆرایە، دانیشتووی هەولێرە.

كەریم، هورمز عیسا، چاوپێكەوتن، 10/11/2022، كۆیە. ساڵی 1957 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، تا پۆلی ناوەندی خوێندووە. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

ڕەسووڵ، ئیبراهیم ئەحمەد، چاوپێكەوتن، 11/11/2022، كۆیە. ساڵی 1939 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، مامۆستای خانەنشینە. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

پەترۆس، كەریم ئیدریس، چاوپێكەوتن، 13/11/2022، كۆیە. ساڵی 1945 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، مامۆستای خانەنشینە. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

یووسف، سڵێوە حەنا، چاوپێكەوتن، 19/11/2022، كۆیە. ساڵی 1948 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، مامۆستای خانەنشینە. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

سلێمان، مەرقۆز عەزیز، چاوپێكەوتن، 19/11/2022، كۆیە. ساڵی 1940 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، مامۆستای خانەنشینە. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

پەترۆس، بەفرین عەزیز، چاوپێكەوتن، 12/11/2022، كۆیە. ساڵی 1954 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، تا پۆلی دووی ناوەندی خوێندووە. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

مەحموود، حەسەن، چاوپێكەوتن، 12/11/2022، كۆیە. ساڵی 1950 لە گوندی هەرمۆتە لەدایكبووە، نەخوێندەوار. دانیشتووی هەرمۆتەیە.

التنزيلات

منشور

2023-04-13

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

مەسیحییەكانی كۆیە و بارودۆخیان لە كاتی هێرشی حەرەس قەومی لە ساڵی 1963دا. (2023). مجلة جامعة التنمية البشرية, 9(2), 37-43. https://doi.org/10.21928/juhd.v9n2y2023.pp37-43