شیكردنه‌وه‌یه‌كی جوگرافی بۆ دابه‌شبوونی جۆریه‌تی ئاوی ژێرزه‌وی له‌قه‌زای خه‌بات، به‌به‌كارهێنانی سیسمتی زانیاری جوگرافی (GIS)
DOI:
https://doi.org/10.21928/juhd.v10n4y2024.pp52-67الكلمات المفتاحية:
ئاوی ژێرزەوی، شیكاری كیمیایی، جۆریه‌تی ئاو، AHPالملخص
قه‌زای خه‌بات ده‌كه‌وێته به‌شه‌كانی خۆرئاوای سنووری پارێزگای هه‌ولێر،كه ڕووبهری قه‌زاكه ده‌گاته(660.2كم2)،به‌شێكی زۆری ناوچه‌ی توێژینه‌وه‌‌مان بۆ زۆربه‌ی پێداویستیه‌كانی ڕۆژانه‌ی دانیشتوان پشت به ئاوی ژێرزەوی ده‌به‌ستێت،هه‌ربۆیه ئامانجی سه‌ره‌كی ئێمه‌ش به‌دیارخستنی جۆریه‌تی ئاوی ژێرزەوی ئه‌م ناوچه‌یه‌یه،به‌تایبه‌ت له ڕوانگه‌ی شیكاری كیمیایی و فیزیاییه‌وه،ده‌رخستنی ئاستی گونجاوی ئاوی ناوچه‌كه‌وه دیاریكردنی ناوچه‌ی ئاستی گونجاوی و نه‌گونجاوی بۆ به‌كارهێنانی خواردنه‌وه.
ژماره‌ی بیره‌كانی كه‌رتی گشتی له سنوری قه‌زای خه‌بات زیاتره له (450)بیر، ته‌نها له‌م جۆره بیره سامپڵمان وه‌رگرتووه به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌م بیرانه له‌لایه‌ن فه‌رمانگه میریه‌كانه‌وه بۆ شار و گونده‌كانی ناوچه‌كه هه‌ڵكه‌ندراون بۆ دابینكردنی ئاوی خواردنه‌وه بۆ دانیشتوانی سنوری قه‌زاكه، له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا (48) سامپڵمان له ناوچه‌ی جیاواز له‌وه‌رزی زستاندا وه‌رگرتووه كه زیاتر له‌م ناوچانه‌ی ژماره‌ی دانیشتوانی زۆره نموونه‌ی ئاوی زۆرمان وه‌رگرتووه بۆ پشكنینی كیمیایی و فیزیایی ئاوی ژێرزەوی،له تاقیگه‌ی ئاوی ده‌ورو به‌ری هه‌ولێر له كۆنتڕۆڵی جۆری كه پشكنین بۆ (13) ڕه‌گه‌زی سامپڵه‌وه‌رگیراوه‌كان ئه‌نجامدراوه، پاشان له ڕێگه‌ی به‌كارهێنانی به‌رنامه‌ی(GIS)و مۆدێڵه‌كانی(InterpolatinIDW)و(WeightedOverlay)،و(AHP)ه‌وه،به‌های هه‌ر توخمێكی(كیمیایی و فیزیا)یی بیره‌كانی سنووری قه‌زای توێژینەوەمانكردووه.له ئه‌نجامی به‌راووردی نێوان ئاوه شیكاركراوه‌كان به‌پێوه‌ره‌كانی ئاوی خواردنه‌وه، سه‌ره‌نجام ئه‌وه‌مان بۆ ڕوونبۆته‌وه كه ئاوی زۆربه‌ی ناوچه‌كانی سنووری قه‌زای توێژینەوە شیاوی به‌كارهێنانی خواردنه‌وه‌ی مرۆڤن،له كۆتاییدا توانیومانه نه‌خشه‌ی نموونه‌یی شیكاری ئاوی ژێرزەوی ناوچه‌كه دیاریبكه‌ین،ئه‌وه‌ی جێگه‌ی بایه‌خپێدانه زۆرترین ڕووبهری ناوچه‌ی توێژینەوە به‌رهه‌مهێنی ئاوی زۆرباشه بۆ خواردنه‌وه كه له(50.35%)ی ناوچه‌كه‌له‌م جۆره ئاوه‌یه،به‌ڵام كه‌مترێن ڕووبه‌ر به‌رهه‌مهێنی ئاوی نه‌شیاو بۆ خواردنه‌وه‌یه كه ده‌گاته ته‌نها له(4.2%)ی ئاوی ژێرزەوی له‌م جۆره‌یه. ئه‌وه‌ی كه ماوه‌ته‌وه له ڕووی جۆریه‌تیه‌وه به ناوه‌ند ئه‌ژمارده‌كرێت كه ده‌گاته (45.45%). له كۆتایی توێژینه‌وه‌كه وه‌ك ڕاسپارده داوامان له لایه‌نی به‌رپرسكردووه كه مانگانه یان وه‌رزانه شیكاری جۆریه‌تی بۆ بیره‌كانی كه‌رتی گشتی ئه‌نجامبدات و وه ڕێگه‌ش له هه‌ڵكه‌ندنی بیری تایبه‌ت بگرێت.
المراجع
كوردییه‌كان:نامه‌ی ماسته‌ر و تێزی دكتۆرا:
حسن،بەهرۆز صالح،(2017)،شیکردنەوەو هەڵسەنگاندنی شوێنی بۆ تایبەتمەندییەکانی ئاوی ژێرزەوی لە ناحیەی بازیان بە بەکارهێنانی سیستەمی زانیارییە جوگرافیەکان(Gis)،نامەی ماستەر(بڵاو نەکراوه)،كۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان،جوگرافیا،زانکۆی ڕاپەڕین.
صالح،صمد عبدالله،(2015)،شیكردنەوەى جوگرافى بۆبەكارهێنانى ئاوى ژێرزەوى لەقەزاى چەمچەماڵ،نامه‌ی ماسته‌ر(بڵاونه‌كراوه)،فاكه‌ڵتی په‌روه‌رده،زانكۆی كۆیه.
عبدالله،سۆران عبدالفتاح،(2013)،ئاوی ژێرزەوی له قه‌زای كۆیه و به‌كارهێنانی،نامه‌ی ماسته‌ر(بڵاونه‌كراوه)،كۆلێژی ئاداب،زانكۆی دهۆك.
علی، علی حسن ،(2011)،ئاوی ژێرزەوی لە قەزای پشدەردا(توێژینه‌وه‌‌یه‌كی هایدرۆلۆجی)،نامه‌ی ماسته‌ر(بڵاونه‌كراوه)،كۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان،زانکۆی سلێمانی.
على،هێرۆ سه‌یف الله،(2008)،ئاوه‌زێڵى ڕووبارى تابین و سیما مورفۆمترییه‌كانى،نامه‌ى ماسته‌ر(بڵاونه‌كراوه)،كۆلیجى زانسته كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان،زانكۆى كۆیه.
عەبدولرەحمان،(2013)،ڕۆژان فەرەیدون،پیس بونی ئاو و خاک لە ناوچەی تانجەرۆدا،تێزی دکتۆرا،زانکۆی سلێمانی،زانستە مرۆڤایەتیەکان جوگرافیابڵاو نەکراوە،سلێمانی.
ناصر،سەلام محمود،(2016)،دەرامەتە سروشتیەکان و ڕوڵیان لە پەرەپێدانی چالاکییە ئابوریەکان لە قەزای پشدەردا،نامەی ماستەر(بڵاونه‌كراوه)،کۆلیجی زانست مرۆڤایەتیەکان،زانکۆی سلێمانی.
عه‌ره‌بیه‌كان:كتێب:
الانصاری،نضیر.(1979)،مبادى الهیدروجیولوجى،مطبعه كلیه العلوم،جامعه بغداد،بغداد.
درادكه،خلیفه.(2006)،المیاه السطحیه و هیدرولوجیا المیاه الجوفیه،الطبعه الأولى،دارحنین للنشر والتوزیع،عمان.
درادكه،خلیفه،(1987)،هیدرولوجیه المیاه الجوفیه،دارا المجدلاوى للنشر والتوزیع عمان.
حسین،شوان عثمان،(2011)،الخصائصالنوعیه للمیاه الجوفیه باستخدام نظم معلومات الجغرافیه(GIS)،الطبعه الاولى،دار غیداء للنشر والتوزیع،اربیل.
سعدی،حسین على،(2006)،أساسیات علم البیئه والتلوث،دارالیازوری العلمیه للنشر والتوزیع.عمان.
کاتوت،سحر امین.(2008).علم المیاه،دار دجله،الأردن.
محمد،خلیل كریم،(2016)،المیاه الجوفیه فی سهل شهرزور وامكانیات استثمارها دراسه فی الجغرافیا الطبیعیه،مركز كردستان للدراسات الأستراتیجیه،السلیمانیه.
شیخانی،هاله مروان؛ الحافظ،محمد سمیرمحمد عزالدین؛ الدین،ایادفواد سرای،(2016)،تلوث التربه والمیاە ومعالجتهما،جامعه دمشق،کلیه الزراعه.
محمد،سید عبدالنبی،(2019)،التلوث الابیئی وباء عصر العولمه،وکاله‌الصحافه العربیه،الجیزه،جمهوریه مصر العربیه.
عه‌ره‌بیه‌كان:نامه‌ی ماسته‌ر:
حمدان،ابراهیم عبدالحمید حمزه،(2006)،دراسه النوعیه المیاه الجوفیه فی منطقه واحه الازرق باستخدام نظم المعلومات الجغرافی والاستشعار عن البعد،رساله ماجستیر(غیر منشوره)،معهد علوم الارض والبیئه،جامعه البیت.
حسین، فاطمه نجف،(2019) التقییم الهایدرولوجی لمحافظة ذي قار وسبل تنمیتها، رسالة ماجستر(غیر منشور)، كلیهة التربیة، جامعة بغداد.
الدلیمی،یزن یاسین جبار مطر،(٢٠٢١)،الخصائصالهایدرولوجیه لبحیره حبانیه وآثارها البیئیه،رساله ماجستر(غیر منشوره)،کلیهه الأداب،جامعه الآنبار،الأنبار،غیر منشوره.
العزاوی،بتول محمد على محمد سعد،(2006)،الصفات الهایدرولوجیه لنظام المیاه الجوفیه فى حوض بدره-جصان،رساله ماجستیر(غیر منشوره)كلیه علوم،جامعه بغداد.
الهنسیانی،مصطفى ابراهیم،(2003)،هیدرولوجیه منطقه المشراق المحصوره بین نهر دجله -والزاب الاعلى،رساله ماجستیر(غ،م)كلیه العلوم،جامعه الموصل.
الشدیفات،طارق محمد ارشید،(2003)،دراسه هیدرولوجیه ونمذجه الجریان المیاه الجوفیه لمنطقه الكویر جنوب الموصل/ شمال العراق،رساله ماجستیر(غیر منشوره)،كلیه العلوم،جامعه الموصل.
المنمی،دیارى على محمد أمین،(2002)،دراسه كیمیائیه وبیئیه للمیاه الجوفیه فی مدینه السلیمانیه وضواحیها،رساله ماجستیر(غیر منشوره)،كلیه العلوم،جامعه بغداد.
علاءالدین،عطا محمد،(٢٠١٢)،التحلیل الجغرافی لواقع واستخدام الموارد المائیه فی محافظـه السلیمانیه وآفاقها المستقبلیه،رساله ماجستر(غیرمنشوره)،کلیه العلوم الانسانیه،جامعه السلیمانیه.
السعدی،محمود عبدالأمیر سلمان،(2004)،التقیم البیئی للمیاه الجوفیه فی منطقه الرحالیه -محافظه الأنبار،رساله ماجستیر(غیر منشوره)،كلیه العلوم،جامعه بغداد.
نامق،آسو سوار،(2008)،هایدرومورفومتریه حوض گومه‌سپان و استثماراتها المائیه،كلیه الآداب جامعه الصلاح الدین،رساله ماجستیر(غ.م)،أربیل.
سه‌رچاوه‌ی ئینگلیزی:
Lak،Masoud Hussen،)2007(،Environmental study of arab-Kand waste water channel in erbil governorate Kurdstan Region-IRAQ،council of the faculty of science in geolog،Salahaddin university.
Karim،Sardar Kakarash،،(2012)Hydrogeology and hydrochemistry of sarian sub-asin،Iraqi Kurdistan region،council of the faculty of science and science education-school of science،university of sulaimani.
Khadri،s.f.r،Chaintayna.b.pande،،(2015)Ground water quality mapping for Mahesh river basin in akola and buldhana district of(MS)India using Interpolation methods،MS.C،in Department of geology،sand grade baba Amravati university،India.
Ali،Salahadeen saeed،،(2007)geology and hydrology of sharazoor-piramagroon basin in Sulaimani area،Northeastern Iraq،Un published pH.D.Thesis،University of Belgrade،faculty of mining and geology.
Al-Manmi،Diary Ali Mohammad Ameen،(2008)Water Resources managmert in Rania area،Sulaimane-Iraq،PH.D.Thesis،Unpublished،College of Science،University of Baghdad.
Zeerak Azizkhan Ahmad Aqrawi(2003), hydrological hydrogeological study of the Etot-Aloka basin/Dohuk Governorate(Iraqi Kurdistan Region),PH.D. Thesis, College of Science, University of Salahaddin
التنزيلات
منشور
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2024 Jwanro Azada Azeez, Soran Abdulfattah Abdullah, Bnar Abdulakhaliq Bakr
هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
