ڕۆڵی په‌پوه‌ندیی حزبيی له‌ بنیاتنانی كاره‌كته‌ر و ڕووداو له‌ ڕۆمانی كوردیدا

المؤلفون

  • Abdulla Rahman Awla به‌شی زمانی كوردی، كۆلێژی په‌روه‌رده‌ ـ مه‌خمور، زانكۆی سه‌لاحه‌دین، هەولێر، هه‌رێمی كوردستانی عێراق

DOI:

https://doi.org/10.21928/juhd.v11n4y2025.pp71-81

الكلمات المفتاحية:

په‌یوه‌ندی، په‌یوه‌ندیی حزبى ، كاره‌كته‌ر، رووداو، رۆمان

الملخص

په‌یوه‌ندییه‌كان به‌شێكی گرنیگ له‌ ژیانی مرۆڤ پێكده‌هێنن و به‌هۆیانه‌وه‌ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ په‌یوه‌ندی جۆارجۆر ده‌به‌ستن و هه‌ندێكیان دروست و ئه‌رێنی و هه‌ندێكیشیان نادروست و نه‌رێنی ده‌كه‌ونه‌وه‌، به‌هۆی ئه‌مه‌شه‌وه‌ به‌شێك له‌و په‌یوه‌ندییانه‌ ده‌بنه‌ مایه‌ی پێشكه‌وتن و گه‌شه‌سه‌ندی تاك و كۆمه‌ڵگه‌كان . یه‌كێك له‌و په‌یوه‌ندییانه‌ش په‌یوه‌ندی حزبییه‌، كه‌  له‌ ئه‌نجامی دامه‌زراوه‌یه‌كی سیاسییه‌وه‌ كه‌ حزبه‌ له‌ناو تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ دێته‌كایه‌وه‌ وكاریگه‌ریشی له‌سه‌ر لایه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و ئایینی ..تاد مرۆڤه‌كان ده‌بێت. به‌ڕاده‌یه‌ك كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌ده‌بیاتیش دروست ده‌كات و به‌تایبه‌تیش ژانرێكی وه‌كو ڕۆمان كه‌ پانتاییه‌كی فراوانی هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ورده‌كاری ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ له‌وانه‌ش په‌یوه‌نديی حزبيی  و ئامانجه‌ دیاریكراوه‌كانیان بخاته‌ڕوو. ڕۆماننووس سوود له‌ بوونی  په‌یوه‌ندی حزبی وه‌رده‌گرێت و تانوپۆی ڕووداوه‌كانی پێ داده‌ڕێژێت، له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ ڕۆماننووس له‌ بنیاتنانی كاره‌كته‌ره‌كانیشدا سوود له‌ ڕه‌هه‌نده‌كانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و كاره‌كته‌رانه‌ وه‌رده‌گرێت و له‌ڕێگای په‌یوه‌ندییه‌كانیانه‌وه‌ به‌تایبه‌تیش په‌یوه‌نديی حزبییه‌وه‌ هه‌وڵ ده‌دات پێگه‌ وشێوازی بیركردنه‌ه‌وه‌و بیروڕایه‌كانیان ڕوون بكاته‌وه‌.

المراجع

یه‌كه‌م: به‌زمانی كوردی:

أ : كتێب:

ئه‌لحه‌سه‌ن، د. ئیحسان محه‌مه‌د ،(2012) ئینسایكلۆپیدیای كۆمه‌ڵناسی، ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م ، سلێمانی.

ئه‌حمه‌د، ئیبراهیم ،(2010) ژانی گه‌ل، ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس، چاپی پێنجه‌م، هه‌ولێر .

به‌رزنجی، یاسین قادر ، (2009)هونه‌ری دراما، چاپخانه‌ی كه‌مال، سلێمانی ـ كوردستانی عێراق.

حه‌سه‌ن، یاسین ره‌شید ، (2004)ناوه‌ڕۆك وته‌كنیكی درامای كوردی (1991-2002)، نامه‌ی ماسته‌ر، كۆلێزی زمان ـ زانكۆی سلێمانی.

حاجی، سه‌نگه‌ر قادر شێخ محه‌مه‌د ،(2007) بنیاتی گێڕانه‌وه‌ له‌ داستانی (مه‌م و زین)ی ئه‌حمه‌دی خانی و ڕۆمانی (شاری مۆسیقاره‌ سپیه‌كان)ی به‌ختیار علی دا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی خانی، دهۆك.

سه‌عید، جه‌لال ئه‌نوه‌ر، (2009)ته‌كنیكی گێڕانه‌وه‌ له‌ ڕۆمانی (ئێواره‌ی په‌روانه‌)ی به‌ختیار علی دا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی كه‌مال، به‌ڕێوه‌به‌ریه‌تی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی سلێمانی.

سابیر، په‌ڕێز،(2001)، بنیاتی هونه‌ری چیرۆكی كوردی ـ له‌سه‌رتاوه‌ تا كۆتایی جه‌نگی دووه‌می جیهان، ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م، سلێمانی.

عارف، حسین ، (2011)شار، ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس، چاپی دووه‌م، هه‌ولێر.

عارف، حه‌مه‌ كه‌ریم ، (2012)كۆچی سوور، له‌ بڵاوكراوه‌كانی یه‌كێتی نووسه‌رانی كوردستان ژماره‌ ـ 45 ـ، چای چواره‌م.

كۆهین، بروس ، (2010)سه‌ره‌تایه‌ك بۆ كۆمه‌ڵناسی، و: هێمن شه‌ریف، چایخانه‌ی چوارچرا، سلێمانی.

مسته‌فا، ڕێزان عوسمان ،(2010) بنیاتی جۆره‌كانی ڕووداو له‌ ڕۆمانی كوردی باشوری كوردستاندا، ساڵی (1985-1990)، ، چاپی یه‌كه‌م، له‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌كادیمیای كوردی، هه‌ولێر.

موكری، سه‌گوه‌ڕ، (2008)ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس، چاپی شه‌شه‌م، هه‌ولێر.

وسووقی، مه‌نسوور ــ عه‌لی ئه‌كبه‌ر نیك خوڵق، (2013)بنه‌ماكانی كۆمه‌ڵناسی، و: سیروان محه‌مه‌د حاجی، خانه‌ی موكریانی بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌، هه‌ولێر.

ب: نامه‌ی ئه‌كادیمی:

حه‌مه‌د، كانیاو رحمان ،(2015) رووداوه‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ رۆمانه‌كانی ((كه‌ریم كاكه‌))دا، نامه‌ی ماسته‌ر، كۆلێژی په‌روه‌رده‌ ـ زانكۆی سه‌لاحه‌دین.

ج: رۆژنامه‌ وگۆڤار:

ئه‌حمه‌د زاده‌، د.هاشم ،(2010) ئه‌ده‌ب و سیاسه‌ت، هه‌فته‌نامه‌ی فه‌رهه‌نگی هه‌ولێر، ژ(41) تشرینی یه‌كه‌می.

دووه‌م: به‌زمانی عه‌ره‌بی:

الاسماعيل، د. محمود حسن ، التنشئه‌ السياسيه‌، دراسه‌ فى دور أخبار والتلفزيون، دار النشر للجامعات، مصر، 1997.

بدوي، احمد زكى، (1982) معجم المصطلحات العلوم الآجتماعية، مكتبة لبنان.

بوريكو، ر.بورون و ف،(1986) المعجم النقدي لعلم الأجتماع، الطبعة الأولى، المؤسسة الجامعية للدراسات و النشر و التوزيع، الجزائر.

حسن، أ.د.سمیر ابراهیم ،( 2012) تمهید في علم الأجتماع، الطبعة الأولی، دار المسیرة‌ للنشر و التوزیع و الطباعة‌.

طة، محمد(د)، (2017) علاقات خطرة، الطبعة الثانية، دار تويا للنشر و التوزيع، القاهرة ـ مصر.

م. فورستر، اركان الرواية (1985) ترجمة :موسى العاصي، دار جروس برس، الطبعة الأولى، طرابلس ـ لبنان.

فرح، ا.د. محمد سعيد ،ا.د.مصطفى خلف عبدالجواد، (2009)علم اجتماع الأدب، دار المسيرة للنشر و والتوزيع و الطباعة، عمان.

ماكسويل، جون سي، (2009)، اساسيات العلاقات، المكتبة الجرير، الطبعة الاولي، الرياض ـ السعودية.

التنزيلات

منشور

2025-10-05

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

ڕۆڵی په‌پوه‌ندیی حزبيی له‌ بنیاتنانی كاره‌كته‌ر و ڕووداو له‌ ڕۆمانی كوردیدا. (2025). مجلة جامعة التنمية البشرية, 11(4), 71-81. https://doi.org/10.21928/juhd.v11n4y2025.pp71-81