كاریگه‌ری دابه‌شبوونی شوێنی له‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنانی به‌روبومی كشتوكاڵی هاوینه‌ له‌ پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌

المؤلفون

  • Arkan Ali Hassan به‌شی جوگرافیا، كۆلێجی زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان، زانكۆی سلێمانی، سلێمانی، هه‌رێمی كوردستان، عێراق
  • Atta Muhammad Alaadin به‌شی جوگرافیا، كۆلێجی زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان، زانكۆی سلێمانی، سلێمانی، هه‌رێمی كوردستان، عێراق

DOI:

https://doi.org/10.21928/juhd.v12n3y2026.pp57-70

الكلمات المفتاحية:

دابه‌شبونی شوێنی، ڕوبه‌ری چێنراو، سیستمی ئاودێری، بڕشت، دابه‌شبونی ڕێژه‌یی

الملخص

به‌روبومه كشتوكاڵیه‌‌ هاوینه‌یه‌كان به‌شێكی گرنگی به‌رهه‌می كشتوكاڵین له‌و ناوچانه‌ی كه‌ ڕووبه‌ری زه‌وی      كشتوكاڵی به‌راویان هه‌یه، چونكه‌ ئه‌م به‌روبومانه له‌ وه‌رزی هاویندا پێویستیان به‌ ئاودێری هه‌یه‌ و له‌ هه‌رێمی كوردستان و ناوچه‌ی ‌ توێژینه‌وه‌دا به‌ هۆی نه‌بونی دابارین له‌م وه‌رزه‌دا پشت ده‌به‌ستن به‌ ئاوی ژێر زه‌وی و سه‌ر زه‌وی، ناوچه‌ی توێژینه‌وه‌ به‌هۆی هه‌ڵكه‌وته‌ی شوێنه‌كه‌ی و ده‌وڵه‌مه‌ندی به‌ سه‌رچاوه‌ی ئاوی و بوونى ده‌شتایی و چیاكان به‌ یه‌كێك له‌و ناوچانه‌ داده‌نرێت، كه‌ ڕووبه‌رێكی زۆر له‌ زه‌ویه‌كانی به‌راون و به‌ كشتوكاڵی هاوینه‌ ده‌چێنرێت، وه‌ به‌روبومه‌  هاوینه‌یه‌كانیش به‌ شێوه‌یه‌كی جیاواز دابه‌ش بوون به‌سه‌ر ناحیه‌كانی پارێزگاكه‌دا و شوێنی ناحیه‌كانیش له‌ڕووی توانا سروشتی و مرۆیه‌كانه‌وه‌ كاریگه‌ری هه‌یه‌ له‌سه‌ر جیاوازی شێوازی دابه‌شبوونی به‌روبومه‌كان له‌ ڕووی ڕووبه‌ر و بڕی به‌رهه‌م و ته‌نانه‌ت دیاریكردنی جۆری به‌روبومه‌كه‌ش‌‌، ئامانجی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌وه‌یه‌ زانین و ده‌رخستنی شێوازی دابه‌شبوون و ڕووبه‌ری چێنراو  و بڕی به‌رهه‌می هاوینه‌ و كاریگه‌ری شوێنی ناحیه‌كانه‌‌ له‌سه‌ر ئه‌و دابه‌شبونه‌، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش پشت به‌ستراوه‌ به‌ شیكردنه‌وه‌ی ئه‌و داتاو زانیارانه‌ی كه‌ له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كشتوكاڵی پارێزگاكه‌ وه‌رگیراوه‌ له‌سه‌ر ڕووبه‌ری چێنراو بری به‌رهه‌می هه‌ریه‌كه‌ له‌ به‌روبومه‌ هاوینه‌یه‌كانی ساڵی (2023) به‌ پێی هه‌ریه‌كه‌ له‌ ناحیه‌كانی سه‌ر به‌ پارێزگا. 

المراجع

سه‌رچاوه‌ كوردیه‌كان:

كتێب

سلێمان، مسلم، 2023، په‌روه‌درده‌كردنی داری هه‌نار له‌ چاندنه‌وه‌ تاوه‌كو به‌رهه‌م هێنان، شوێنی چاپی نیه‌.

نامه‌ی ماسته‌ر و تێزی دكتورا:

احمد، چیمه‌ن عبدالله‌، 2011، په‌یوه‌ندی ئاووهه‌وا به‌ به‌‌رهه‌مهێنانی به‌روبوومه‌ پیشه‌سازیه‌كانه‌وه‌ له‌ پارێزگای سلێمانی، ماسته‌ر نامه‌، كۆلێژی زانسته‌ مرۆڤایه‌تیه‌كان، زانكۆی سلێمانی.

حمه‌یوسف، عطا حمه‌لاو، 2023، ڕۆڵی به‌روبومه‌ كشتوكاڵیه ‌پیشه‌سازیه‌كان له‌ په‌ره‌پێدانی پیشه‌سازی له‌ پارێزگای سلێمانیدا، دكتۆرانامه‌، كۆلێژی زانسته‌ مرۆڤایه‌تیه‌كان، زانكۆی سلێمانی.

رشید، یادگار خدر، 2024، شیكردنه‌وه‌ی شوێنی توانسته‌كانی به‌رهه‌مهێنانی به‌روبومه‌ ڕووه‌كیه‌ كشتوكاڵیه‌ پیشه‌سازیه‌كان و كاریگه‌ریان له‌سه‌ر په‌ره‌پێدانی پیشه‌سازیه‌ خۆراكیه‌كان له‌ پارێزگای هه‌ولێر، دكتۆرانامه‌، كۆلێژی ئاداب، زانكۆی صلاح الدین.

گۆڤار

حمه‌یوسف و تالب، عطا حه‌مه‌لاو؛ جزا توفیق، 2023، شیكردنه‌ویه‌كی جوگرافیایی بۆ ڕۆڵی به‌روبومه‌ كێڵگه‌یه‌ پیشه‌سازیه‌كان له‌ په‌ره‌پێدانی پیشه‌سازیه‌ كشتوكاڵیه‌كان له‌ پارێزگای سلێمانیدا، گۆڤاری كوردستانیی بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیجی.

ده‌زگاكانی حكومه‌ت:

حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، وه‌زاه‌تی كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاو، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كشتوكاڵی هه‌ڵه‌بجه‌، به‌شی پلان دانان و به‌ دواداچون، 2023، داتای بڵاونه‌كراوه.

حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، وه‌زاره‌تی پلان دانان، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاماری سلێمانی، سه‌نته‌ری ته‌كنه‌لۆژیای زانیاری (GIS)، زانیاری ده‌رباره‌ی ڕووبه‌ری یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كانی پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ ساڵی 2024.

حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، وه‌زاره‌تی پلان دانان، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاماری سلێمانی، ده‌سته‌ی ئاماری‌ هه‌ڵه‌بجه‌‌.

سه‌رچاوه‌ عه‌ره‌بیه‌كان:

رساله‌ و اطروحة

احمد، هدیة محمد، 2008، اثر العوامل الطبیعیة فی تحدید انماط الزراعیة فی منطقة الجبلیة من محافطة اربیل، رسالة ماجستر، كلیة الاداب، جامعة صلاح الدین.

التميمي، عبد الامير احمد عبد الله، 2002، التباين المكاني لزراعة وانتاج اشـجــار الفــاكهـــة في محافظة ديالى، رسالة ماجستر، كلیة الاداب، جامعة بغداد.

الجبوری، زهراء حسن خضیر، 2019، الملاءمة المناخیة لزراعة محاصیل علف فی العراق، رسالة ماجستر، كلیة التربیة للبنات، جامعة الكوفه‌.

الجنابی، حمید رجب الحكیم عبدالله‌، 2003، المناخ واثره‌ فی زراعة المحاصیل البقولیة فی العراق، اطروحة دكتوراه‌، كلیه‌ الاداب، جامعة بغداد.

خطیب، فاطمه‌ موسی، 2008، اثر المناخ علی انتاجیة الزیتون فی الضفة الغربیة، رسالة ماجستر، كلیة الدراسات العلیا، جامعة النجاح الوطنیة، فلسطین.

رمیض، تحسین هادی، 2021، التباین المكانی لزراعة وانتاج محصول الذرة

الصفراء فی محافظة دیالی وسبل تنمیتها، اطروحة دكتوراه‌، كلیة

التربیة للعلوم الانسانیة، جامعة دیالی.

الزاملی، شروق محمد حسین، 2023، ملائمة المناخیة لزراعه‌ بعض اشجار الفاكهة النفضیة فی محافضة واسط باستخدام نظم المعلومات الجغرافیة GIS، رسالة ماجستر، كلیة التربیه‌ للعلوم الانسانیة، جامعة واسط.

عبدالعارضی، طراد كزار، 2017، التحلیل المكانی لاستعمالات الارض الزراعیة فی قضاء الحمزة، رساڵه‌ ماجستر، كلیة الاداب، جامعة القادسیة.

العزاوی یاسر لفتة حسین، 2021، الصناعات العلفیة فی محافظة اربیل، اطروحة دكتوراه‌، كلیة التربیة للعلوم الانسانیهة، جامعة دیالی.

العزی، فؤاد خلیل ابراهیم، 2017، تأثیر الظروف المناخیة علی انتاج اشجار الفاكهة فی قضاء بعقوبة- محافظة دیالی- عیراق (اشجار الرمان والعنب دراسة تطبیقیة)، رسالة ماجستر، كلیة الاداب، جامعة الاسكندریة.

العیساوی، ابراهیم علی، 2011، الامكانات الجغرافیة ومدا ملاءمتها لزراعة محاصیل حقلیة مقترحة فی قضاء شط العرب، اطروحة دكتوراه، كلیة الاداب، جامعة البصرة.

الكنانی، اشواق عبد الكاظم رحیم علی، 2016، دور العوامل الجغرافیة فی زراعة اشجار الفاكهة فی ناحیة لحسینیة محافظة كربلاء، رسالة ماجستر، جامعة كربلاء، كلیة تربیة للعلوم الانسانیة.

التنزيلات

منشور

2026-07-18

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

كاریگه‌ری دابه‌شبوونی شوێنی له‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنانی به‌روبومی كشتوكاڵی هاوینه‌ له‌ پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ . (2026). مجلة جامعة التنمية البشرية, 12(3), 57-70. https://doi.org/10.21928/juhd.v12n3y2026.pp57-70