(ئایینی مەزدەکی) و شوێنەوارەکانی بەسەر دەوڵەتی خەلافەتی عەباسییەوە لەسەردەمی عەباسی یەکەمدا (132-232ک/750-847ز)

المؤلفون

  • Kaiwan Azad Anwar كلية العلوم الإنسانية، جامعة السليمانية، السليمانية، إقليم كوردستان، العراق

DOI:

https://doi.org/10.21928/juhd.v2n3y2016.pp154-195

الملخص

     (مةزدةكي) بةيةكيَك لةئايينة كؤنةكاني ئيَراني كؤن دادةنريَت، كة شويَنةوارةكاني نةك بةسةر ئيمثراتؤرِيَتي ساسانييةوة، بةلَكو بةسةر دةولَةتي خةلافةتي عةباسيشةوة بةجيَما. هؤكارةكةش ئةوة بوو، كة عةباسييةكان لةثيناو سةرخستني بانطةوازةكةيان و رِووخاندني دةولَةتي خةلافةتي ئومةوي، ثشتيان بة نةتةوة ناعةرةبةكان و لةنيوياندا ئيَرانييةكان بةست، تا لة بةرةنطاربوونةوةي دةولَةت و بنةمالَةي ئومةويدا سةركةوتووبن. لةوثيناوةشدا ضةندين بةلَيَنيان بةواندا، كة لةكاتي طةيشتن بة دةسةلاَت قةرةبووي ئةو ضاكةيان بؤ بكةنةوة. لةو نيَوةندةشدا (ئةبوموسلمي خؤراساني) وةك كةسايةتييةكي ديار خؤي طةياندة عةباسييةكان و رِؤلَي خؤي لةسةرخةستني بانطةوازةكةدا طيرِاو هةولَةكاني لة سةرخستني ئةوان بؤ دةسةلاَت و دامةزراندني دةولَةتةكةيان ضرِكردةوة، بةلاَم كاتيَك طةيشتنة دةسةلاَت لةو بةلَينانة ثاشطةزبوونةوةو لةبري ثاداشت كةوتنة دذايةتيكردني دؤست و ثشتيواناكاني دويَنيان. لةيةكةم كاردانةوةشياندا سةركردةكةيان (ئةبوموسلمي خؤراساني)يان كوشت. ئةو رِووداوةش دةرفةتيكي باشي بة ثةيرِةواني مةزدةكيدا، تا كوشتني ئةو كةسايةتيية لةثيناو طيرِانةوةي سةروةرييةكاني رِابردوويان بقؤزنةوةو دةست بدةنة رِاثةرِين. لةو نيوةندةشدا (رِاوةندي و خورِةمييةكان) وةك دوان لة لقةكاني ئاييني مةزدةكي بةرِةو رِووي دةولَةتي خةلافةتي عةباسيدا بوونةوة، بةلاَم كؤتايي هةموو هةولَةكان شكست بوو، ضونكة نةيانتواني لةبةرامبةر دةولَةتيكي بةهيَزي دامةزراوةي وةك (عةباسي)دا بووةستن.

     (مةزدةكي) ثةياميَكي ئاييني و ثةيرِةواني (مةزدةكي كورِي بامداد) بوون، كة سالَي (488ز) و لةسةردةمي (قةبادي يةكةمي ساساني) دةركةوت. ئةو كةسايةتييةكي ئاييني بوو، كة لة هةناوي ئيمثراتؤرِيَتي ساسانييةوة دةركةوت و بةرامبةر ئاييني زةردةشتي ئايديؤلؤجياي دةولَةت وةستاو بؤ ماوةي (دة) سالَ بووة ئاييني فةرِمي دةولَةتةكة، بةلاَم دواتر بةتوندي لةلايةن دةسةلاَتداراني ساسانييةوة دذايةتيكرا، تا ئةوةي خودي (مةزدةك) لةسالَي (536ز) لةسةر فرماني (ئةنوشيرواني ساساني) كوذراو لةثةيرِةوانيشي درا، بةلاَم لةطةلَ ئةو دذايةتيكردنةشدا ئايينةكة تا سةردةمةكاني دواتر مايةوة.

     لةم تويَذينةوةيةدا كة لةذير ناونيشاني (ئاييني مةزدةكي و شويَنةوارةكاني بةسةر دةولَةتي خةلافةتي عةباسييةوة لةسةردةمي عةباسي يةكةمدا) ئامادةكراوة، ثشتمان بةزياتر لة سةد سةرضاوة بة زمانةكاني (عةرةبي و فارسي و كوردي و ئينطليزي) بةستووة، تا دةق و بؤضوونةكاني ثي ثشت ئةستوور بكةين. لةم بوارةشدا سةرةتا كةسايةتي (مةزدةكي كورِي بامداد)مان خستة بةر شيكاري ميَذوويي، تا لة رِيشةي ناوةكةي و بنةمالَةكةي و شويَني لةدايكبووني بكؤلَينةوة. دواتر تيشكمان خستؤتةسةر باوةرِي ئاييني مةزدةكي و تيَرِوانيني ئاييناسان و ميَذوونووسان و خؤرهةلاَتناسان لةسةري. بةدوايدا شويَنةوارةكاني ئةم ئايينةمان بةسةر دةولَةتي خةلافةتي عةباسييةوة لةسةردةمي عةباسي يةكةمدا خستؤتةرِوو، تابةهؤيةوة لة كاريطةري و ثيَطةي ئةو ئايينة و ثةيرِةواني لةسةر دةولَةتةكة بزانين. ئةمةو بة رِيزبةندي سةرضاوةكان و ثوختةي تويَذينةوةكة بةهةردوو زماني عةرةبي و ئينطليزي كؤتايمان بة هيَناوة.

التنزيلات

منشور

2016-08-31

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

(ئایینی مەزدەکی) و شوێنەوارەکانی بەسەر دەوڵەتی خەلافەتی عەباسییەوە لەسەردەمی عەباسی یەکەمدا (132-232ک/750-847ز). (2016). مجلة جامعة التنمية البشرية, 2(3), 154-195. https://doi.org/10.21928/juhd.v2n3y2016.pp154-195