چەمکی فەلسەفەی پڕاگماتیزم لە پەروەردەی هەرێمی کوردستاندا – دێویی وەك نموونە

المؤلفون

  • بەختیار ئیبراهیم فتاح کۆڵێژی پەروەردەی بنەڕەت، زانکۆی سلێمانی، سلێمانى، هەرێمی كوردستان، عێراق

DOI:

https://doi.org/10.21928/juhd.v7n4y2021.pp33-42

الكلمات المفتاحية:

پراگماتيزم، پەروەردە، جۆن دێوى، خوێندن، سيستەمى پەروەردە

الملخص

بەدرێژايی مێژوو كۆمەڵگای مرۆیی توشی چەندەها گیروگرفت و ئارایشەی جوراوجور بۆتەوە، هەندێكیان شایانی چارەسەركردنێكی هەنوكەین، بەڵام هەندێكیان بەردەوام شان بەشانی كۆمەڵگا دەڕوات بە فۆڕم و شێوەی جیاواز لە ڕووی چەندێتی و چۆنێتییەوە.

یەكێكیش لەو كێشە سەرەكیانەی بەردەوام ڕوودەدەن لە هەرێمی كوردستاندا،كێشەی پرۆسەى پەروەردەو فێركردنە، وەك ئەوەی، كە ئەم كێشەیە بە باڵایدا بڕابێت .لەم كۆمەڵگایەدا، هەردەم بە بەردەوامی هەرساڵە و بە جۆرو شێوەیەك خۆی دووبارە و چەندبارە دەكاتەوە، بە بێ ئەوەی چارەسەرێكی زانستی و گونجاو ڕیشەیی لە بار كە بگونجێت لەگەڵ دا كەوت و ئاوێتە بێت بە ڕەوڕەوەی پێشكەوتنی گەلاندا.

توێژەر وەك پەروەردەكارێك بۆ نزیكەی چواردەیە يە ئاگادارە لە نزیكەوە بە ڕەوشی پەروەردە و فێركردندا .ساڵ بە ساڵ كێشەو نەهامەتییەكان ڕوو لە زیادبوندایە،هۆكارەكان زۆر و هەمەچەشنن، لە سەروو هەموویانەوە ساڵانە هەموو ناوەندەكانى خوێندن بە زانكۆشەوە ژمارەیەكی بێشومار لە فێرخوازدەردەچوێنن بە بێ ئەوەی ئەم فێرخوازەانە بتوانن ببن بە ئەندامێكی كارای ئەم كۆمەڵگایەيە و بتوانن تواناو كارامەیی و لێهاتووی خۆیان لە كایە زانستی و ماریفییەكاندا ئەزموون بكەن . هۆكارەكەش دیارە چونكە سیستەمی ناوەندەكانی خوێندنی هەرێم زیاتر گرنگی بە لایەنی تیۆری (زارەكی) دەدرێت زیاتر لە كردارەكی (پراكتیكی) ديارە هيچ بيرۆكەيەك ماناو بەهاى نابێت، ئەگەر وابەستە نەبێت بە ئەزمون و تاقيكردنەوەى كردارەكى لە ژيانى فێرخوازان دا.

ئەم توێژينەوەيە بە هەوڵدانێكى زانستى، كە ئامانجى دەستنيشانكردنى لايەنەكانى پرۆسەى پەروەردەو فێركردن، بە گەرانەوە بۆ گرنگيدان بە فەلسەفەى پراگماتيشم.   (پراكماتیزم جەختكردنەوەيە لەسەر بەهاى كاركردن و هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانى زانيارى)  واتا هزرێك كە شایستەی پراكتیزەكردن بێت، چونكە پرۆسەی پەروەردەو فێركردن نەك ئامادەكارییە بۆ ژیان، بەڵكو خودی پرۆسەی ژیانە، جەختكردنەوەیە لەسەر بەهای كاركردن و هەوڵدان ۆ بەدەستهێنانی زانیاری .

ئەم توێژينەوەيە دابەشكراوە بۆ سێ تەوەرى سەرەكى تەوەرى يەكەم كێشەو گرنگى و ئامانج و بوارەكانى توێژينەوەكەو پێناسى چەمكەكانى لەخۆى گرتوە، تەوەرى دوەم تەرخانكراوە بۆ شيكردنەوەى پراگماتيزم و توێژينەوەكانى پێشوتر، تەوەرى سێهەم پێكهاتوە لە سێ خاڵى سەرەكى كە بريتين لە (پەروەردەكار، فێرخواز و پرۆگرام) لە كۆتايدا ئەنجامەكان و ليستى سەرچاوەكان خراوەتە روو.

المراجع

سەرچاوە کوردییەکان:

پێندرۆیی، محەمەد ساڵح ( ٢٠١٢) ڕۆڵی خێزان و قوتابخانە لە ڕیشەکێشکردنی توندوتیژیا، چ ١، چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.

پەتی، عومەر (٢٠٠٠) سایکۆلۆژیای پەروەردەیی، گۆڤاری ڕامان، ژمارە ٤٥.

توماس، هێنری و توماس، دانالی (2006) بەسەرهاتە نەمرەکان لە فەلسەفەدا، و: دڵشاد و کازم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر.

حوسێن، محمد تەها (٢٠١٨) سايكۆلۆژياى عەقڵى كوردى، چ١، چاپخانەى ناوەندى فێربون، هەولێر.

حوسێن، محەمەد تەها (٢٠١٢) دەنگە نەبیستراوەکان، چ ١، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.

خاتەمی، مەحموود (٢٠١٣) سەرەتاکانی فەلسەفەی هاوچەرخ، و: سەعیدکاکی، چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.

دێویی، جۆن (٢٠١٩) فێرگە و کۆمەڵگە، و: جیهاد موحەمەد، چ ١، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.

ڕەئوف، لوقمان و ئەحمەد، ئارام محمود ( ٢٠١٧) فەلسەفەی جۆن دیوی، گۆڤاری ئایدیا، ژمارە ٦٠ – ٦١.

سیوەیلی، ڕێبوار( ٢٠٠٨) ترسان لە فەلسەفە، چ ١، چاپخانەی خانی، دهۆك.

سیوەیلی، ڕێبوار، دێلێويى، هيوا حاجى، جەمال، نەوزاد (٢٠٠٩) لێبووردەیی و فەلسەفە، چ ١، چاپخانەی هاوسەر، هەولێر.

سەعید، فایەق (٢٠٠٤) تێكشکانی بەهاکانی خوێندکار، چاپخانەی ڕەنج.

شەماع، سەلام(٢٠١٨) نهێنیەکانی ژیانی عەلی وەردی، و: ئارام ئەمین شوانی، چ ١، چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.

عەدەس، محەمەد عەبدوڕەحیم ( ٢٠٠٥) هونەری وانەگوتنەوە، و: محەمەدساڵح مەلا حەسەن هۆرێنی، وەزارەتی ڕۆشنبیری.

عەزيز، هيوا (٢٠٠٨) پراگماتيزم، گۆڤارى نوێبون، ژ٢.

عەلی، بەختیار (٢٠٠٦) هەندێك سەرنج دەربارەی سیستمی پەروەردە و ستراتیژی گۆڕانکاری لەم سیستەمەدا، گۆڤاری سەردەمی ڕەخنە، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ژمارە ٥.

فرێری، پاولۆ (٢٠١٥) پێداگۆگیی ستەملێکراوان، و:جیهاد محەمەد، چاپخانەی سەردەم، سلێمانی.

قادر، ڕەمەزان حەمەدەمین (٢٠٢٠) بنەماکانی پەروەردەی سەردەم، چ ١، چاپخانەی سایە، سلێمانی.

قەرەچەتانی کەریم شەریف ( ٢٠١٤) سایکۆلۆژیا و ڕێگاکانی وانەوتنەوە، چاپخانەی پیرەمێرد، سلێمانی.

قەرەداخی، هۆمەر ( ٢٠١١) سیستمی فێرکاری، چ ١، چاپخانەی سەردەم.

گوندی، کرمانج ( ٢٠٠٦) پەروەردە و لێدان، گۆڤاری ویست، هەولێر، ژمارە ٢.

لیدمەن، سڤێن ئەریك (2014) بەردەکانی رۆح، و: فەرشید شەریفی، چاپخانەی سەردەم، سلێمانی.

لین و. لینکستەر (٢٠٠٧) خواوەندی هزری سیاسی، و: کامەران محەمەد پور، چ ١، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

محەمەد، سەماح رافع (٢٠٠١) ڕێبازە هاوچەرخەکانی فەلسەفە، و: تاریق کارێزی، چ ١، هەولێر.

محەمەد، هیوا ( ٢٠١٢) فەلسەفەی پڕاگماتیك، گۆڤاری ئایدیا، ژمارە ٣٦.

ئالانی، عەزیز (٢٠١٥) فەلسەفەی پەروەردە، چ ٢، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.

ئەلحاج، ئەحمەد عەلى (2008) فەلسەفەى پەروەردە، و: تەها محمد ئەمين، دەزگاى چاپ و پەخشى سەردەم، چ 1، سلێمانى.

سەرچاوە عەرەبییەکان:

دیوی، جون ( ١٩٦٢) الطبيعة البشرية و السلوك الانسانى، ت: محمد لبیب النجیحي، مؤسسة الخانجی، القاهرة.

دیوی، جون (٢٠١٥) البحث عن الیقین، و: أحمد فؤاد الأهواني، المرکز القومي للترجمة، القاهرة.

رسل، برتراند ( بدون تأریخ) في التربیة، ت: سمیر عبدە، بیروت.

رشوان، حسین عبدالحمید أحمد (١٩٨٥) الفلسفة الأجتماعیة و الاتجاهات النظریة في علم الأجتماع، ط ١، المکتب الجامعی الحدیث. اسکندریة.

سلطان، محمود السید ( ١٩٨٢) میسرة الفکر التربوي عبر التأریخ، ط ١، دار الشروق، جدة.

عبدالحفیظ، البار (٢٠١٠) فلسفة التربیة عند جون دیوی، جامعة منتوری قسنطینە، الجزائر.

کرم، یوسف ( ١٩٦٢) تأاریخ الفلسفە الحدیثة، دار المعارف بمصر، القاهرة.

ماستەرنامەکان:

البارعبد الحفیظ، ٢٠٠٩ – ٢٠١٠، فلسفة التربیة عند جون دیوی، رسالة الماجستیر، کلیة العلوم الأنسانیة و العلوم الأجتماعیة، جامعةمنتوري قسنطینة الجزائیر.

بن سلامة أحلام، ٢٠١٦ – ٢٠١٧، أصول فلسفة التربیة عند جون دیوي، رسالة الماجستیر، وزارة التعلیم العالي، الجزائر.

تیرس حبیبة، ٢٠١١ – ٢٠١٢، فلسفة التربیة عند جون دیوی، دراسة تحلیلیة لعلاقة المدرسة بالمجتمع، (العلوم الأجتماعیة – قسم الفلسفة – جامعة وهران).

خثیر سمیة، ٢٠١٥ – ٢٠١٦،الفلسفة العملیةعند جون دیوي، رسالة الماجستیر، وزارة التعلیم العالي و البحث العلمي، الجزائیر.

صفاء عبید، ٢٠١٥ – ٢٠١٦، فلسفة التربیة عند جون دیوي، رسالة ماجستیر، جامعة قاصدی مرباح – ورقلة.

فلاح عبد الزهرة لازم جیر الکعبي، ٢٠٠٥، منطق البحث العلمي عند جون دیوی، الماجستیر فلسفة، کلیة الأداب الجامعة المستنصریة.

التنزيلات

منشور

2021-11-01

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

چەمکی فەلسەفەی پڕاگماتیزم لە پەروەردەی هەرێمی کوردستاندا – دێویی وەك نموونە. (2021). مجلة جامعة التنمية البشرية, 7(4), 33-42. https://doi.org/10.21928/juhd.v7n4y2021.pp33-42